Jaka jest różnica pomiędzy psychologiem, psychoterapeutą i psychiatrą?
Written by Yeva Mariya Podlevska
Psychologia to nauka badająca ludzki umysł; jak ludzie myślą, zachowują się i jakie emocje przeżywają. Obszernie prowadzone badania w tej dziedzinie pozwalają zgłębić naturę oraz psychikę człowieka, co umożliwia ekspertom pogłębianie wiedzy służącej do poprawienia dobrostanu jednostki. Ogólnie dostępna pomoc psychologiczna jest oferowana przez różnych specjalistów, których skala możliwości pomocy różni się w zależności od ich zakresu uprawnień oraz wiedzy; psychologów, psychoterapeutów i psychiatrów. W tej pracy przedstawione zostaną dokładne różnice i podobieństwa pomiędzy tymi trzema podmiotami, aby ułatwić wybór odpowiedniej pomocy według własnych potrzeb.
Kim Jest Psycholog?
Psycholog to wykwalifikowany ekspert w dziedzinie psychologii, który bada ludzki umysł i jego zachowania. Studiuje ludzką psychikę od procesów poznawczych (na przykład: myślenie, pamięć, percepcja) po złożone zjawiska związane z emocjami, osobowością oraz relacjami społecznymi. Zebraną wiedzę psycholog opracowuje, aby zrozumieć i udoskonalić sposoby polepszenia dobrostanu człowieka. Jego zawód opiera się na diagnozie, czyli obserwacjach pacjenta, wywiadach, testach psychometrycznych (testy określające umiejętności pacjenta w zakresie zdolności poznawczych, kompetencji i określające jego osobowość), na pomocy i wsparciu psychologicznym oferowanym poprzez jednorazowe lub kilkurazowe rozmowy, poradnictwo, interwencje kryzysowe czy pomoc w codziennych trudnościach pacjenta oraz na opiniowaniu i orzekaniu w sprawach np. sądowych, edukacyjnych czy zawodowych.
Wsparcie psychologiczne świadczone przez psychologa to doraźna, krótkoterminowa forma pomocy dotycząca problemu, z którym pacjent boryka się w bieżącym momencie. Taka forma wsparcia jest szczególnie ważna dla osób, które przeżywają nagły i ciężki kryzys w życiu, na przykład: utrata bliskiej osoby, wypadek, utrata pracy, domu, rozpad relacji, silne, negatywne emocje i uczucia. Wspólnym celem pacjenta i psychologa w ich pracy, jest przywrócenie równowagi osobie borykającej się i znalezienie dla niej siły i sposobów, aby poradzić sobie z aktualną, skomplikowaną sytuacją. Dla niektórych osób psycholog jest pierwszym krokiem w poprawie, kiedy np. mają wątpliwości, z jakim problemem się zmagają. Psycholog może wspomóc pacjenta w zdiagnozowaniu trudności i wspólnie stworzyć dalszy plan postępowania, który poprawi jego samopoczucie. Psycholog może skierować do dalszej psychoterapii u psychoterapeuty lub do skorzystania z pomocy medycznej u psychiatry. Ważne jest pamiętać, że aby skorzystać z pomocy psychologa, niepotrzebne jest skierowanie.
W odróżnieniu od psychiatry lub psychiatry-psychoterapeuty, psycholog nie posiada uprawnień medycznych, co oznacza, że nie jest w stanie zdiagnozować pacjenta w taki sam sposób jak lekarz oraz nie przepisuje leków. Psycholog może i potrafi: prowadzić diagnozę psychologiczną, udzielać wsparcia, prowadzić interwencję kryzysową (pomoc osobom w nagłych i silnych kryzysach), wydawać opinie i orzeczenia, prowadzić zajęcia edukacyjne i profilaktyczne.
W zależności od dokładnych potrzeb pacjenta można poszukiwać pomocy u psychologów z dodatkowymi specjalizacjami:
- Psycholog kliniczny – diagnozuje i wspiera osoby z zaburzeniami psychicznymi w szpitalach i klinikach. Jest to jedyna specjalizacja psychologiczna, która umożliwia diagnozowanie zaburzeń psychicznych, ale nie posiada ona uprawnień w przypisywaniu leków,
- Psycholog sądowy – opiniuje jako biegły sądowy w wiarygodnościach zeznać, poczytalności czy opiece nad dzieckiem w sprawach rozwodowych,
- Psycholog szkolny – wspiera emocjonalnie uczniów, współpracuje z nauczycielami i rodzicami,
- Psycholog sportu – wspiera sportowców w kryzysie, pracuje z presją i motywacją,
- Psycholog więzienny – pracuje z osadzonymi i ocenia ich postępy resocjalizacji.
Psycholodzy sprawują swój zawód w wielu miejscach, nie tylko w gabinetach. Z ich pomocy można skorzystać w szpitalach, korporacjach, poradniach psychologiczno-pedagogicznych, ośrodkach interwencji kryzysowej, wojsku, policji czy więziennictwie.
Zawód psychologa wiąże się z wielkimi wymaganiami co do wiedzy specjalisty. Jedynym warunkiem zdobycia tytułu psychologa jest posiadanie dyplomu ukończenia studiów magisterskich na kierunku psychologii, gdzie zdobywa się szeroką wiedzę z zakresu psychobiologicznego funkcjonowania człowieka, psychologii ogólnej, rozwojowej, społecznej, klinicznej oraz metod badawczych i diagnostyki medycznej.
Kim Jest Psychoterapeuta?
Psychoterapeuta to specjalista, który ukończył 4-letnie szkolenie psychoterapeutyczne w wybranym nurcie oferowane przez szkołę psychoterapii, na przykład: poznawczo-behawioralnym, psychodynamicznym, systemowym, humanistycznym, integracyjnym, Gestalt czy psychoanalitycznym. Pracuje on pod stałą współpracą superwizyjną, która umożliwia mu nieprzerwany rozwój w praktyce psychoterapeutycznej. Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię, czyli długoterminową, regularną współpracę z pacjentem, która jest zbiorem metod leczenia trwałych zaburzeń, dysfunkcji i problemów. Psychoterapeuta jest skupiony na wzorach myślenia, schematach relacyjnych i przepracowaniu doświadczeń z przeszłości z pacjentem, które nadal wpływają na jego funkcjonowanie. Korzysta z rozmowy i relacji psychoterapeutycznej, które łagodzą lub usuwają objawy zaburzenia oraz poprawiają funkcjonowanie pacjenta w społeczeństwie. Proces ten jest szczególnie skupiony na długoterminowej i regularnej pracy – spotkania mogą trwać przez pół roku, rok, czy dłużej w zależności od potrzeb pacjenta i estymacji procesu leczenia przez psychoterapeutę.
Psychoterapeuta potrafi i zna główne nurty psychoterapii, ich założenia, zastosowania i skuteczność. Wykorzystuje wiedzę z zakresu psychopatologii (dziedzina zajmująca się naukowym badaniem zaburzeń psychicznych) i uwzględnia diagnozę nozologiczną (diagnoza polegająca na sklasyfikowaniu i opisaniu konkretnego zaburzenia psychicznego). Ma umiejętności praktyczne takie jak budowanie relacji terapeutycznej, praca z doświadczeniami pacjenta, modyfikacja poznawczo-behawioralna (zmiana szkodliwych nawyków na zdrowe) oraz wspieranie wglądu i zmiany narracji osobistej pacjenta. Jest zaznajomiony z zasadami etycznymi psychoterapii.
Psychoterapeuta może oferować psychoterapię indywidualną, par, rodzinną lub grupową. Pomaga w pracy nad konkretnymi problemami pacjenta i posługuje się nurtem psychoterapii, w którym się certyfikował. Ważne jest, aby pamiętać, że psychoterapeuta, podobnie jak psycholog, nie posiada uprawnień medycznych. Jego zadaniem jest koncentracja na leczeniu poprzez rozmowę i relację terapeutyczną, nie na zastosowaniu farmakologii czy leczenia szpitalnego.
Zakres wiedzy i umiejętności psychoterapeuty umożliwia mu wspomagać osoby z:
- zaburzeniami nerwicowymi (zaburzenia związane z silnym lękiem, fobiami, oraz symptomami somatycznymi, które mają podłoże emocjonalne)
- zaburzeniami nastroju (depresja)
- zaburzeniami osobowości
- traumą i jej długoterminowymi skutkami
- powtarzającymi się trudnymi wzorcami relacyjnymi
- kryzysami i konfliktami w relacjach i związkach
Warto jest pamiętać, że psychoterapia nie jest dostępna wyłącznie dla osób z rozpoznanym zaburzeniem psychicznym. Do specjalisty warto i należy zwrócić się, kiedy poszukuje się długotrwałej i regularnej pomocy na podstawie rozmowy o problemach związanych z emocjami, nastrojem, funkcjonowaniem w codziennym życiu, relacjami, wydarzeniami życiowymi, stratą, ciałem lub zwyczajnie rozwojowo, gdy poszukuje się rozmowy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu.
Aby dokonać odpowiedniego wyboru psychoterapeuty, należy wcześniej sprawdzić, czy osoba oferująca pomoc ma ukończone, certyfikowane, całościowe szkolenie w szkole psychoterapii oraz czy pracuje pod stałą superwizją. Pierwsza konsultacja to moment dla pacjenta, aby sprawdzić, jak wygląda relacja terapeutyczna i rozmowa – czy czuje się w niej bezpiecznie i komfortowo
Kim Jest Psychiatra?
Psychiatra to lekarz medycyny, który ukończył 6-letnie jednolite studia medyczne oraz 5-letnią specjalizację z psychiatrii zakończoną egzaminem. Do jego głównych zadań należy diagnostyka i leczenie chorób oraz zaburzeń psychicznych takich jak depresja, zaburzenia lękowe i nerwicowe, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia i inne zaburzenia psychotyczne, uzależnienia, zaburzenia snu. Psychiatra, w odróżnieniu od psychologa i psychoterapeuty, ma uprawnienia medyczne, więc łączy on w swoim zawodzie wiedzę medyczną – farmakologię, neurologię, interakcje leków, wiedzę o chorobach wpływających na psychikę – z umiejętnościami kluczowymi dla pracy z pacjentem, którymi posługuje się również psycholog i psychoterapeuta, np. empatią, aktywnym słuchaniem, cierpliwością.
Psychiatra jest uprawniony do:
- przepisywania recept
- wystawiania zwolnień lekarskich
- kierowania na dodatkowe badania medyczne
- skierowywania na leczenie szpitalne
- stawiania diagnozy medycznej
Warto pamiętać, że aby skorzystać z pomocy psychiatry, niepotrzebne jest skierowanie.
Niektórzy psychiatrzy są również psychoterapeutami, jeżeli ukończyli całkowity, certyfikowany kurs psychoterapeutyczny, jednak bez niego nie są uprawnieni do prowadzenia psychoterapii ani wykorzystania długoterminowej pracy nad wzorami myślenia czy relacjami pacjenta. W niektórych przypadkach psychiatra może skierować pacjenta do psychoterapeuty.
Do psychiatry należy się zwrócić w przypadkach, gdy podejrzewany jest problem o podłożu psychicznym, zwłaszcza przy objawach takich jak:
- obniżony nastrój lub jego wahania
- przewlekły lęk
- zaburzenia snu
- uzależnienia
- przewlekłe zmęczenie.
Jeżeli dostrzegalne są uciążliwe symptomy, które utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, należy bezzwłocznie udać się po pomoc do psychiatry lub wspomóc osobę, u której występują przytoczone symptomy, aby z takiej pomocy skorzystała.
Przy poszukiwaniu pomocy psychologicznej dla siebie lub innych nie należy zwlekać. Zdrowie i równowaga psychiczna człowieka są tak samo ważne jak zdrowie fizyczne, a nieprzepracowane problemy mogą skutkować dalszymi problemami ze zdrowiem. Nie należy bać się zwrócenia po pomoc – nie oznacza to, że osoba jest słaba, “dziwna” lub “nienormalna”. Każde zwrócenie się po pomoc to sygnał chęci zadbania o siebie i o swoje dobro, to odwaga i chęć zmiany na lepsze, które należy chwalić – nie potępiać.
Usługi oferowane przez psychologów, psychoterapeutów i psychiatrów są dostępne dla każdego. Każdy specjalista jest przygotowany i chętny do współpracy z każdym, kto odczuwa trudności w codziennym funkcjonowaniu. Należy pamiętać, że nie istnieją problemy “ważne” i “nieważne”. Każdy ciężar, z którym mierzy się człowiek, jest tak samo istotny i każdy, bez różnicy, zasługuje na pomoc psychologiczną.
Źródła wykorzystane w artykule:
https://pacjent.gov.pl/artykul/psycholog-psychoterapeuta-czy-psychiatra
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1345
https://orka.sejm.gov.pl/proc10.nsf/ustawy/1344_u.htm
https://www.cphelp.pl/post/konsultacja-psychologiczna-psychoterapia-roznice
https://centrumalma.pl/wiedza/formy-pomocy-psychologicznej-roznice/
Related Articles
Related
Psychologist, Psychotherapist, Psychiatrist – What Is The Difference?
Psychology is the science that studies the human mind, how people think, behave, and what emotions they experience. Extensive research in this field allows experts to explore the nature and psyche of human beings, enabling experts to deepen their understanding with a...